اختلاف ۴ برابری آمار تجارت ایران و کانادا؛ تجارت از مسیرهای غیرمستقیم ادامه دارد.
خبرگزاری تسنیم، تجارت خارجی ایران در سالهای اخیر همزمان با تحریمها، محدودیتهای مالی و اختلالات لجستیکی با چالشهای متعددی مواجه بوده است؛ شرایطی که با وقوع جنگ و تشدید محدودیتها، آسیبپذیری برخی بخشهای این تجارت را بیش از گذشته نمایان کرده است، در این میان، فعالان اقتصادی علاوه بر مشکلات مربوط به حملونقل، انتقال پول و فراهم‌سازی مواد اولیه، با مسئله افت اعتماد طرفهای خارجی و دشوارتر شدن اجرای تعهدات تجاری نیز مواجه شدهاند،
در همین حال، موضوعاتی مانند پیمانسپاری ارزی، نحوه بازگشت ارز حاصل از صادرات، نقش دولت در پشتیبانی از صادرکنندگان، خامفروشی و منزلت بخش خصوصی واقعی همچنان از مهمترین مباحث سیاستگذاری اقتصادی کشور بهشمار میرود، از سوی دیگر، با وجود محدودیتهای سیاسی و اقتصادی میان ایران و کانادا، بخشی از تجارت و همکاریهای اقتصادی دو کشور همچنان در جریان است و ظرفیتهایی در حوزه صادرات کالا، اقلام نهایی، خدمات فنی و مهندسی و دانش فنی وجود دارد.
محمد وحیدیراد، مدیر مرکز تجارت ایران در کانادا، در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار اقتصادی تسنیم، با تشریح وضعیت تجارت ایران و کانادا، از اختلاف قابلتوجه آمار تجاری دو کشور و نقش مسیرهای غیرمستقیم و عملیات لجستیکی در این اختلاف گفت و تأکید کرد که بخش خصوصی حتی در شرایط جنگی نیز مسیرهای خود را برای تداوم تجارت پیدا میکند.
وی همچنین بزرگترین آسیب بلندمدت شرایط جنگی به تجارت خارجی را کاهش اعتماد طرفهای خارجی دانست و درباره پیمانسپاری ارزی، نقش دولت در اقتصاد، حمایت از بخش خصوصی واقعی، خامفروشی و ظرفیت صادرات خدمات و دانش فنی ایران به کانادا توضیح داد.
.
تسنیم: بر مبنای آمار تجارت خارجی در ماههای ابتدایی سال جاری، شاهد کاهش صادرات و واردات بودهایم، بهنظر میرسد ساختار فعلی تجارت خارجی ایران برای مواجهه با اختلالات طولانیمدت طراحی نشده است، آیا شما این آسیبپذیری را تأیید میکنید؟
محمد وحیدیراد: بله، اصل این موضوع را صددرصد تأیید میکنم. اگر نگاهی به آمار داشته باشیم، حجم صادرات ما در ششماهه نخست سال، بر پایه آمارهای منتشرشده، حدود ۱۵ میلیارد دلار بوده و در مقابل، حدود ۱۷ میلیارد دلار واردات داشتهایم.
این ارقام صرفاً نشاندهنده این نیست که اقتصاد ما در شرایط فعلی آسیبپذیر شده، بلکه نشان میدهد در بخش خصوصی یک نوع سیاست محافظهکارانه در حال شکلگیری است، بخشی از این مسئله نیز به ساختار صنایع کشور بازمیگردد، بسیاری از صنایع ما به واردات مواد اولیه وابسته هستند و در عین حال باید پاسخگوی نیاز داخل نیز باشند، بنابراین، زمانی که واردات مواد اولیه تا حدودی مختل میشود، طبیعتاً این مسئله بر تجارت خارجی کشور نیز اثر میگذارد.
تسنیم: منظور شما از شکلگیری رفتار محافظهکارانه در بخش خصوصی چیست و این مسئله چهارتباطی با شرایط ارزی کشور دارد؟
محمد وحیدیراد: یکی از عوامل حائز اهمیت، همین اختلاف نرخ ارز و نوساناتی است که در بازار ساختن میشود. بخش خصوصی بهشدت تحتتأثیر این اختلاف نرخ و میزان و سرعت تأمین ارز قرار دارد،
برای مثال، فرض کنید یک واردکننده با یک نرخ مشخص ارز، مواد اولیه موردنیاز خود را خریداری میکند، از زمان خرید مواد اولیه تا وارد شدن آن به فرآیند تولید و پیشنهاد محصول به بازار، ممکن است نرخ ارز بهاندازهای رشد پیدا کند که این فرد پس از فروش محصول، حتی نتواند با پول حاصل از فروش، همان میزان مواد اولیه را مجدداً خریداری کند،
این شرایط یک اثر روانی در بخش خصوصی ایجاد میکند و باعث میشود فعال اقتصادی محافظهکارانهتر عمل کند و سرعت عملکرد تجاری خود را بهصورت خودکار کاهش دهد، در نتیجه، بخشی از فعالان اقتصادی ترجیح میدهند با احتیاط بیشتری وارد تجارت شوند.
تسنیم: اگر شرایط جنگی و اختلالات ناشی از آن را در نظر بگیریم، بهنظر شما آسیبپذیرترین بخش تجارت خارجی ایران کدام است؟ بهعبارت دیگر، اگر ارز، حملونقل یا انتقال پول دچار اختلال شود، کدامیک میتواند به گلوگاه اصلی تجارت خارجی ایران تبدیل شود؟
محمد وحیدیراد: اگر بخواهیم گلوگاه سریع را مثال بزنیم، لجستیک و حملونقل از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، اما اگر بخواهیم موضوع را در یک بازه بلندمدتتر ارزیابی کنیم، میتوانم بگویم مسئله اصلی اعتماد و اعتماد به توان اجرای تعهدات است؛ چیزی که در شرایط جنگی بیشترین لطمه را به تجارت ما وارد میکند.
در کوتاهمدت، موضوع ارز نیز اهمیت زیادی دارد. ما سالهاست با مشکل جابهجایی و انتقال ارز مواجه هستیم و اخیراً این مسئله تشدید هم شده است، با این حال، در شرایط فعلی، مسئله لجستیک و حملونقل اهمیت بسیار زیادی پیدا کرده است.
تسنیم: برخی فعالان اقتصادی معتقدند اگرچه محدودیتهای مربوط به جابهجایی ارز وجود دارد، اما این مسئله لزوماً مانع تجارت نمیشود؛ چراکه بخش خصوصی طی سالهای گذشته مسیرهای مختلفی برای انتقال پول و تأمین کالا پیدا کرده است، آیا این تحلیل را تأیید میکنید؟
محمد وحیدیراد: بله. بخش خصوصی ایران دقیقاً بهدلیل اینکه سالهاست با این محدودیتها مواجه بوده، تا حد زیادی مسیرهای خودش را برای نقلوانتقال پول و واردات کالا پیدا کرده است.
سالهاست که ما با محدودیتهای ارزی و تحریمی مواجه هستیم و بخش خصوصی یاد گرفته است که چگونه این محدودیتها را مدیریت کند، بنابراین، در سیستم بخش خصوصی ایران، این موضوع تا حدی به یک مسئله روتین تبدیل شده است و فعالان اقتصادی راهکارهای مختلفی برای آن پیدا کردهاند.
تسنیم: در شرایط فعلی، در جریان صادرات، مسئله اصلی برای فعالان اقتصادی پیدا کردن خریدار و بازار فروش است یا پیدا کردن یک مسیر مطمئن برای حمل کالا، انتقال پول و تسویه پولی؟
محمد وحیدیراد: هر دو مسئله وجود دارد، اما بیش از هر چیز، موضوع لجستیک و رساندن کالا به مقصد در حوزه صادرات اهمیت پیدا کرده است. در حوزه واردات نیز مسئله پیدا کردن فروشنده اهمیت زیادی دارد. ما میدانیم که در شرایط فعلی، فروشندگان مواد اولیه و بسیاری از شرکتها در کشورهای مختلف تحت فشار هستند که با ایران مشارکت نکنند، بنابراین، در بخش واردات، پیدا کردن فروشندهای که حاضر باشد با ایران کار کند، به یکی از چالشهای جدی تبدیل شده است.
تسنیم: با توجه به اینکه کشور در شرایط جنگی قرار دارد، کدامیک از آسیبهای واردشده به تجارت خارجی را موقتی میدانید و کدام آسیبها ممکن است حتی پس از پایان بحران نیز باقی بماند و ساختار تجارت خارجی ایران را تغییر دهد؟
محمد وحیدیراد: همین الآن هم اگر بخواهیم موضوع را بررسی کنیم، در کوتاهمدت میتوان گفت هر چیزی که در جریان جنگ تخریب شود، امکان بازسازی دارد؛ چه زیرساختها و چه بخشهای تولیدی، اما چیزی که بهنظر من بزرگترین آسیب را ایجاد میکند، اعتماد خارجی است،
این مسئله میتواند در دوران پس از جنگ و در بلندمدت، بر پیشرفت تجارت ایران تأثیرگذار باشد، بنابراین باید توجه بیشتری به مسئله اعتماد داشته باشیم؛ اعتمادی که باید مجدد میان خریداران، بخشهای بینالمللی و بهطورکلی طرفهای غیرایرانی نسبت به بنگاهها و مجموعههای اقتصادی ایران شکل بگیرد.
طرفهای خارجی باید دوباره اطمینان پیدا کنند که بنگاههای اقتصادی ایرانی میتوانند به تعهدات خود عمل کنند، بنابراین، من در شرایط فعلی مهمترین مسئله را اعتماد میدانم؛ موضوعی که بیشترین آسیب را میبیند و میتواند باعث تغییر ساختارهای تجارت خارجی نیز شود.
بهصورت طبیعی، ساختارها در چنین شرایطی تغییر میکنند و بخش مهمی از این تغییرات نیز به مسئله اعتماد مربوط است، در نتیجه، باید برای این شرایط راهکارهای جدیدی در نظر گرفته شود.
تسنیم: در شرایط فعلی، سیاست ارزی کشور باید بیشتر بر حفظ ذخایر ارزی متمرکز باشد یا تداوم جریان تجارت خارجی؟ چگونه میتوان میان این دو هدف تعادل ایجاد کرد؟
محمد وحیدیراد: بهنظر من نمیتوان گفت که باید تجارت خارجی را متوقف کنیم یا صرفاً بهدنبال ایجاد یک تعادل میان این دو موضوع باشیم، این مسئله را باید از دو منظر بررسی کرد؛ یکی نهادهای حکومتی و دیگری بخش خصوصی.
نهادهای حکومتی باید برای صادرکنندگان تسهیلات و مشوقهایی در نظر بگیرند و کنار آن، نقش نظارتی خود را در حوزه صادرات کاهش دهند و در مقابل، نقش حمایتی خود را افزایش دهند.
البته همزمان باید سازوکارهایی نیز برای جلوگیری از هدررفت ارز طراحی شود. اما اگر بخواهم صریح بگویم، همه این اقدامات در شرایط فعلی بیشتر شبیه یک راهکار موقت یا مسکّن کوتاهمدت است.
بسیاری از این اشکالات، مسائلی هستند که از سالهای گذشته نیز وجود داشتهاند و میتوان نسبت به آنها به ساختار موجود انتقاد وارد کرد، اما شرایط بحرانی امروز باعث شده است این مشکلات بیشتر خودشان را نشان دهند.
اگر بخواهیم برای شرایط فعلی یک راهکار کوتاهمدت در نظر بگیریم، معتقدم باید سیاست حمایتی در حوزه صادرات تحکیم شود و در حوزه واردات، نظارت بیشتری وجود داشته باشد، همچنین باید فشار بیشتری برای واردات مواد اولیه و نهادههای موردنیاز تولید وجود داشته باشد تا واردات کالاهای نهایی،
در این زمینه باید یک واقعیت مهم را نیز در نظر گرفت؛ ایران کشوری با جمعیتی بیش از ۹۰ میلیون نفر است و جمعیت بزرگی دارد، بنابراین، باید ساختار صنعت، زنجیره تأمین کالا و نیازهای اساسی مردم بهموقع تأمین شود تا هم نیازهای داخلی پاسخ داده شود و هم واحدها و بنگاههای اقتصادی بتوانند بهموقع تعهدات خود را انجام دهند.
دیدگاه خود را ارسال کنید